ايران مهد همرنگي تاريخ فرهنگي اديان است
گروه ادب و هنر: الهام عديمي – مصاحبه با دکتر محسن جعفري مذهب، عضو هيات علمي کتابخانه ملي ايران دو مناسبت توأمان دارد. موضوع مصاحبه از يک سو به ميلاد حضرت عيسي مسيح(ع) مرتبط است و از سوي ديگر به همايشي مربوط ميشود که با همين موضوع 17 ديماه و در آستانه ميلاد پيامبر اسلام(ص) از سوي سراي ايرانشناسي با همکاري انجمن ايراني تاريخ برگزار خواهد شد. موضوع اين نشست برنامه ايجاد پلي فرهنگي ميان مذاهب اسلامي، زرتشتي و مسيحيت و نيز ايجاد پلي تمدني بين تمدن ايران از يک سو و تمدنهاي سهگانه بيزانسي، رومي و ژرمني از سوي ديگر با تکيه بر نقش سه موبد ايراني است که در هنگام ميلاد مسيح(ع) در بيتلحم حاضر شده و هداياي خود را به وي تقديم کردند. به گفته دکتر جعفري مذهب به دنبال اين نشست، پرونده ثبت اين ميراث ايراني در قلب اروپا گشوده خواهد شد.
جعفري مذهب درباره ماجراي سه موبد ايراني ميگويد: ايرانيان از اقوامي هستند که ميتوان رد پاي آنها را در رويدادهاي مهم تاريخي جستوجو کرد. شايد مکان سکونت آنها اين نقش را پررنگ کرده باشد؛ زيرا در مهد تمدن بينالنهرين قرار دارند و در اين ميان برانگيخته شدن پيامبران در اين ناحيه را ميتوان از مهمترين اين رويدادها قلمداد کرد.وي با اشاره به اين که نقش ايرانيان به عنوان مثال در مورد دو پيامبر اولوالعظم يعني عيسي مسيح (ع) و پيامبر بزرگوار اسلام (ص) بيشتر به چشم ميآيد و اين نقش در کتابهاي ديني نيز ثبت شده است، ميافزايد: حضور پررنگ فرزانگان ايراني در تاريخ مسيحيت و تمدن غرب، به روز تولد مسيح برميگردد كه در دهكده بيتلحم حضور يافته و هدايايي تقديم وي کردند.
اشاره اين پژوهشگر تاريخي به عنوان مثال به آغاز انجيل متي (باب 2 آيه 1 تا 12) برميگردد که به حضور اين سه موبد ايراني در هنگام تولد مسيح و ديدار با وي ميپردازد.
جعفري مذهب اشاره ميکند که ماركوپولو ادعا کرده است گور اين سه نفر را در ساوه ديده است: «هنوز ميتوان سه اسكلت را با موهاي و ريشهايشان كه باقي مانده است ديد. نام اين سه: بالتازار، گاسپار وملكيور بوده است».
عضو هيات علمي کتابخانه ملي ايران ميافزايد: در سنتهاي كليساي غرب عبارت «مجوسياي چند» را به قرينه «هداياي سهگانه: طلا،كندر و مُر» 3 نفر ميدانند. كليساي شرق آنان را دوازده نفر ميداند و ترتولين آنان را پادشاه ميدانست. مسيحيان بعدي نام اين سه را بالتازار، گاسپار و ملكيور گذاشتند. وي اضافه ميکند: در سنت كليساي غرب، بالتازار پادشاه عرب، ملكيور پادشاه پارس، و گاسپار پادشاه هند به شمار رفتهاند. تصاوير اين سه نفر در بعضي تصاوير كليسايي كهن به صورت ميتراپرستان نقش بسته است كه شايد نمادي از نفوذ فرهنگي ميترايي ايراني در دين مسيح باشد و اين افراد در قرون وسطي به «سه شاه» شهرت داشتند.
جعفري مذهب يادآور ميشود: هنوز تا سده هشتم ميلادي نامي به اين سه نفر داده نشده بود. بدا (Beda)،كشيش انگليسي که در سده 6 تا 7 پس از ميلاد ميزيست، اين سه را نماينده سه قاره اروپا، آسيا و آفريقا ميدانست و از آن زمان تصويرگران كليسايي ايشان را به صورت سفيدپوست (اروپايي)، رنگينپوست (آسيايي) و سياهپوست(آفريقايي) ترسيم كرده بودند.وي تصريح ميکند: اين افراد ظاهرا به سرزمين خود بازگشتهاند اما شايعاتي هم در مورد شهيد شدن اين افراد توسط نيروهاي هرود وجود داشت. اينان نخستين شهيدان مسيحي محسوب ميشوند.
اين پژوهشگر تاريخي ميافزايد: در سده چهارم ميلادي هنگامي كه كنستانتين امپراتور روم و مادرش هلن مسيحي شدند، هلن كه براي زيارت و گردآوري اشياي مقدس مسيحيت به فلسطين رفته بود، بقاياي اجساد اين سه نفر را در سال 327 ميلادي به كنستانتينوپل منتقل كرد. كليساي جامع اياصوفيه بر فراز اين اجساد بنا شد. اوستورگيوس يكم اسقف ميلان از امپراتور كنستانت درخواست اشيايي مقدس كرد تا خاك شمال ايتاليا را متبارك كند. لذا در سال 344 ميلادي اين بقايا توسط اوستورگيوس به ميلان منتقل شد و كليساي جامع ميلان برفراز آن بنا شد. در سال 1162 م فردريك بارباروسا امپراتور رم مقدس كه خاك آلمان را فاقد اشياي مقدس ميدانست بقاياي اجساد اين سه نفر را از كليساي ميلان منتقل و به اسقف اعظم شهر كلن سپرد و در 6 ژانويه 1164 در آنجا به خاك سپرده شد و كليساي جامع كلن برفراز آن بنا شد.وي اشاره ميکند که در تقويم كليساي كاتوليك 6 ژانويه به اين سه شاه مجوس اختصاص دارد و مسيحيان شرقي نيز 25 دسامبر را روز آنان ميدانند.
جعفري مذهب همچنين ميگويد که امروزه مزار آنان با عنوان «مزار سه شاه» در كليساي جامع كلن آلمان شناخته شده و زيارتگاه مسيحيان جهان است. اين موضوع كهنترين ارتباط بين دو ملت ايران و آلمان را نشان ميدهد.
عضو هيات علمي کتابخانه ملي ايران اضافه ميکند: اين واقعه نشان ميدهد كه فرزانگان ايراني پيش از ظهور مسيحيت و مسيحيان، به دنبال نور هدايت مسيح تا فلسطين رفته، نخستين كساني بودند كه مسيحيت او را تاييد كردند، نخستين كساني بودند كه تولد او را به مادرش تبريك گفتند، نخستين كساني بودند كه هدايايي به او اهدا كردند و شايد نخستين كساني بودند كه در راه او شهيد شدند.وي تاکيد ميکند: قرائن فراواني در اثبات ايراني بودن اين افراد وجود دارد. سراي ايرانشناسي از سال 1392 (2013) پيشنهاد برگزاري ميزگرد «850 سال آرامش فرزانگان ايراني در كلن» در سال 2014 در سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران را داد، اما به دلايل فراوان از جمله تغييرات سياسي در كشور و تغييرات اداري در سازمان به انجام نرسيد. در خرداد ماه 1393 اين پيشنهاد به انجمن ايراني تاريخ ارائه و از سوي انجمن پذيرفته شد.جعفري مذهب در پايان يادآور ميشود: پيوند ديني ميان کشورهاي مختلف از اين مسير امري ناگسستني است و به نظر ميرسد ثبت اين امر گامي ارزشمند و فرهنگي بين مذاهب سهگانه زرتشتي، مسيحي و اسلام از سويي و پلي تمدني بين تمدن ايراني و تمدنهاي سهگانه بيزانسي، رومي، و ژرمني از سوي ديگر ايجادخواهد کرد.
منتشره در ابتكار 14/10/1393
