اسناد فارسي ويژة اخبار و نوشته هاي مرتبط با اسناد فارسي و سند شناسي ايراني است.
این وبلاگ متعلق به محسن جعفري مذهب، كارمند سازمان اسناد و كتابخانة ملي ايران مي باشد. برخي از اين نوشته ها پيشتر در جايي ديگر منتشر شده اند و ممكن است تاريخ آنها كهنه نمايد.
نفیسه حاجاتی
وقتی یک سفرنامه تاریخی را میخوانیم، سوالات مختلفی ممکن است برایمان پیش بیایند. مثلا اینکه از کجا بفهمیم مطالب مطرح شده، به تمامی درست هستند؟ روایتهای بیگانگان از ایرانیان تا چه حد به زندگی واقعی مردمان آن تاریخ شبیه است ؟ از طرف دیگر جالب است که بدانیم ایرانیها چه طور از «فرنگ» روایت کردهاند. گزارش پیش رو روایتی است از همایش اخیر موزه ملی ملک که با حضور پژوهشگران و علاقه مندان تاریخ و گردشگری و برای پاسخ دادن به چنین سوالاتی برگزار شد.
در «همایش بازنمایی ایران و ایرانی در سفرنامهها» شش مقاله با عناوین «مستندسازی سفرنامهها بر مبنای منابع تاریخی» با ارائه محسن جعفری مذهب، «ایرانیان از منظر بیگانگانی که در ایران مسوولیت داشتهاند» با ارائه محمدرضا جوادی یگانه، «فهم سفرنامهها؛ از حقیقت گویی تا غرض ورزی» با ارائه جبار رحمانی، «بازنمایی ایران باستان در نوشتههای یوناینان و رومیان» با ارائه زاگرس زند، «حیرت ایرانی؛ خودباختگی یا خودانتقادی» با ارائه سعیده زاد قناد و «هنر ایرانی در سفرنامهها» با ارائه رضا مختاری اصفهانی برای مخاطبان علاقه مند به گردشگری و تاریخ ارائه شدند. دکتر محسن جعفری مذهب ضمن ارائه مقاله خود گفت: « یکی از موضوعات چالش برانگیز و مهم در مقوله سفرنامهپژوهی، اعتبارسنجی این دست از آثار در مطالعات حوزه تاریخی، بررسی آداب و رسوم و فرهنگها و خلقیات ملل است».او به ورود ناصرخسرو از منجیل و رسیدنش به روستایی به نام «خرزویل» اشاره کرد. در این روستا برادر ناصرخسرو به یک بقالی میرود. بقال از او میپرسد که چه چیزی میخواهد؟ او میگوید هر چه داشته باشی، میخریم چون مسافریم. بقال جواب میدهد: هیچ ندارم! از آن به بعد «بقال خرزویل» یک ضرب المثل میشود.او از این مثال استفاده کرد که بگوید سفرنامهنویسان گاه از یک تجربه، یک ضربالمثل ساختهاند و به عبارتی، یک تجربه را که در یک فضا و شرایط خاص به وجود آمده، به صورت حکم کلی جلوه دادهاند. در حالی که باید دید در چه بستری این تصور برای سفرنامهنویس به وجود آمده. همچنین شناخت مبدا زبان نویسنده، خط و آواشناسی از جمله ملزومات پژوهش در سفرنامهها هستند.
وقتی اروپایی ها هنوز فیل ندیده بودند!
عضو هیات علمی مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران همچنین تاکید کرد که نسخههای خطی سفرنامهها تفاوتهایی با سفرنامه اولیه دارند، چرا که ممکن بوده کاتبها برخی از مطالب را موقع نوشتن حذف و حتی تصاویری بر مبنای روایتهای سفرنامهنویس خلق کنند که از واقعیت دور است. مثلا مارکوپولو وقتی از فیل حرف میزد، اروپاییها هنوز این حیوان را ندیده بودند. او فیل را حیوانی تنومند با دماغی بزرگ توصیف میکند و تصویری که بعدا در کتابش میبینیم تصویر حیوانی شبیه اسب آبی است که یک گردان سرباز روی او سوار شدهاند!
شما فقط نوک کوه یخ را می بینید!
به گفته محسن جعفری مذهب، پژوهش در سفرنامههای تاریخی وقتی زبان سفرنامهنویس انگلیسی نبودهاست، از این هم بغرنجتر میشود. چرا که برخی از سفرنامههای فعلی از روی نسخههای ترجمهشده به فارسی بازگردانده شدهاند. همچنین باید توجه کرد که با سفرنامههای مختلف نباید برخورد یکسان کرد. مخصوصا میزان تسلط سفرنامهنویس به زبان فارسی، شغل، مدت حضور و انگیزهاش از سفر از جمله مواردی هستند که در نوشتار سفرنامه تاثیر مستقیم دارند و پژوهشگران میبایست هنگام خوانش سفرنامهها به همه موارد پیرامونی دقت کند و همیشه به این نکته توجه داشته باشد که متن پیش رو در خوش بینانه ترین صورت، فقط بخشی از واقعیت است. به عبارتی خیلی از روایتها و قضاوتهایی که در سفرنامهها میخوانیم نوک کوه یخ هستند و نیاز است که درباره آنها پژوهش شود.
url : http://www.isfahanziba.ir/node/19182
مارکوپولو و ابن بطوطه دو نامی هستند که در میان اعراب و اروپاییها جایگاه ویژهای دارند. اروپاییها با افتخار از تاجر و جهانگرد ونیزیشان میگویند که متولد 15 سپتامبر 1254 میلادی بود. ابن بطوطه مراکشی هم که در سال 1304 میلادی در کشور مغرب به دنیا آمد، حالا مورد توجه اعراب است، اما ما ایرانیها ناصرخسرو را داریم که سوم سپتامبر 1004 میلادی در روستای قبادیان بلخ که در آن روزگار جزئی از خاک ایران محسوب میشد، به دنیا آمد. دکتر محسن جعفری مذهب، در گفت و گو با اصفهان زیبا ضمن اظهار تاسف در مورد بیتوجهی ایرانیان به داشتههای خودشان، گفت: «ما الان در هزاره قدیمیترین سفرنامه ایرانی هستیم، ولی متاسفانه اصلا به این مهم توجه نکردیم. 23 شعبان 437 قمری ناصرخسرو سفرش را آغاز کرد و حالا در سال 1437 قمری هستیم». بیتوجهی ما به قدیمیترین سفرنامهنویس ایران در جایی است که مارکوپولو و ابن بطوطه با سابقهای به مراتب کمتر، از جایگاه مهمی دردنیا برخوردارند. ناصر خسرو، شاعر، حکیم و جهانگرد ایرانی در سال 1088 میلادی در بلخ متولد شد و به عبارتی بیشتر از 300 سال قبل از دو سفرنامهنویس مطرح اروپایی، سفرنامهنویسی را آغاز کرد. به گفته مدیر سرای ایران شناسی، ناصرخسرو نخستین كسی است كه خاطرات مسافرت خود را آگاهانه در قالب سفرنامه نوشته و برای ما بهجای نهاده و از آنجا كه كمتر كتاب فارسی هزار ساله داریم بهتر است قدر این گنج هزارساله را بهتر بدانیم.سفرنامهنویسی محصول دوره آرامش اقتصادی و افزاینده رشد علمی است. ابن فضلان انگیزه سفر خود را درخواست شاه روسها (صقالبه) از خلیفه برای ارسال دانشمندان اسلامی برای آشنا ساختن اسلاوها با آئین اسلام و ماموریت خلیفه به او برای انجام این كار ذکر کرده است، اما شاید انگیزههای سیاسی شناخت سرزمینهای شمالی برای اتحاد احتمالی برای مقابله با دشمن مشترک؛ یعنی خاقان خزر باشد كه در شمال دریای مازندران و دریای سیاه قدرتی فراوان به هم زده بود. جعفری مذهب تاکید کرد: «اعتقاد دارم جامعه ما اكنون در برابر الگوهای گردشگری غربی (ماركوپولو)، عربی (ابن بطوطه)، تركی (اولیا چلبی) باید الگویی ایرانی داشته باشد و سفرنامه ناصرخسرو مناسبترین است.ناصر خسرو در 40 سالگی راه سفر حج در پیش گرفت و سپس مدت هفت سال سرزمین های گوناگون از قبیل آذربایجان، ارمنستان، آسیای صغیر، حلب، طرابلس، شام، سوریه، فلسطین، جزیره العرب، قیروان، تونس و سودان را سیاحت کرد و سه یا شش سال در پایتخت فاطمیان، یعنی مصر اقامت کرد و در آنجا در دوران المستنصر بالله به مذهب اسماعیلی گروید و از مصر سه بار به زیارت کعبه رفت.
url : http://www.isfahanziba.ir/node/19180
گروه ادب و هنر: الهام عديمي – مصاحبه با دکتر محسن جعفري مذهب، عضو هيات علمي کتابخانه ملي ايران دو مناسبت توأمان دارد. موضوع مصاحبه از يک سو به ميلاد حضرت عيسي مسيح(ع) مرتبط است و از سوي ديگر به همايشي مربوط ميشود که با همين موضوع 17 ديماه و در آستانه ميلاد پيامبر اسلام(ص) از سوي سراي ايرانشناسي با همکاري انجمن ايراني تاريخ برگزار خواهد شد. موضوع اين نشست برنامه ايجاد پلي فرهنگي ميان مذاهب اسلامي، زرتشتي و مسيحيت و نيز ايجاد پلي تمدني بين تمدن ايران از يک سو و تمدنهاي سهگانه بيزانسي، رومي و ژرمني از سوي ديگر با تکيه بر نقش سه موبد ايراني است که در هنگام ميلاد مسيح(ع) در بيتلحم حاضر شده و هداياي خود را به وي تقديم کردند. به گفته دکتر جعفري مذهب به دنبال اين نشست، پرونده ثبت اين ميراث ايراني در قلب اروپا گشوده خواهد شد.
جعفري مذهب درباره ماجراي سه موبد ايراني ميگويد: ايرانيان از اقوامي هستند که ميتوان رد پاي آنها را در رويدادهاي مهم تاريخي جستوجو کرد. شايد مکان سکونت آنها اين نقش را پررنگ کرده باشد؛ زيرا در مهد تمدن بينالنهرين قرار دارند و در اين ميان برانگيخته شدن پيامبران در اين ناحيه را ميتوان از مهمترين اين رويدادها قلمداد کرد.وي با اشاره به اين که نقش ايرانيان به عنوان مثال در مورد دو پيامبر اولوالعظم يعني عيسي مسيح (ع) و پيامبر بزرگوار اسلام (ص) بيشتر به چشم ميآيد و اين نقش در کتابهاي ديني نيز ثبت شده است، ميافزايد: حضور پررنگ فرزانگان ايراني در تاريخ مسيحيت و تمدن غرب، به روز تولد مسيح برميگردد كه در دهكده بيتلحم حضور يافته و هدايايي تقديم وي کردند.
اشاره اين پژوهشگر تاريخي به عنوان مثال به آغاز انجيل متي (باب 2 آيه 1 تا 12) برميگردد که به حضور اين سه موبد ايراني در هنگام تولد مسيح و ديدار با وي ميپردازد.
جعفري مذهب اشاره ميکند که ماركوپولو ادعا کرده است گور اين سه نفر را در ساوه ديده است: «هنوز ميتوان سه اسكلت را با موهاي و ريشهايشان كه باقي مانده است ديد. نام اين سه: بالتازار، گاسپار وملكيور بوده است».
عضو هيات علمي کتابخانه ملي ايران ميافزايد: در سنتهاي كليساي غرب عبارت «مجوسياي چند» را به قرينه «هداياي سهگانه: طلا،كندر و مُر» 3 نفر ميدانند. كليساي شرق آنان را دوازده نفر ميداند و ترتولين آنان را پادشاه ميدانست. مسيحيان بعدي نام اين سه را بالتازار، گاسپار و ملكيور گذاشتند. وي اضافه ميکند: در سنت كليساي غرب، بالتازار پادشاه عرب، ملكيور پادشاه پارس، و گاسپار پادشاه هند به شمار رفتهاند. تصاوير اين سه نفر در بعضي تصاوير كليسايي كهن به صورت ميتراپرستان نقش بسته است كه شايد نمادي از نفوذ فرهنگي ميترايي ايراني در دين مسيح باشد و اين افراد در قرون وسطي به «سه شاه» شهرت داشتند.
جعفري مذهب يادآور ميشود: هنوز تا سده هشتم ميلادي نامي به اين سه نفر داده نشده بود. بدا (Beda)،كشيش انگليسي که در سده 6 تا 7 پس از ميلاد ميزيست، اين سه را نماينده سه قاره اروپا، آسيا و آفريقا ميدانست و از آن زمان تصويرگران كليسايي ايشان را به صورت سفيدپوست (اروپايي)، رنگينپوست (آسيايي) و سياهپوست(آفريقايي) ترسيم كرده بودند.وي تصريح ميکند: اين افراد ظاهرا به سرزمين خود بازگشتهاند اما شايعاتي هم در مورد شهيد شدن اين افراد توسط نيروهاي هرود وجود داشت. اينان نخستين شهيدان مسيحي محسوب ميشوند.
اين پژوهشگر تاريخي ميافزايد: در سده چهارم ميلادي هنگامي كه كنستانتين امپراتور روم و مادرش هلن مسيحي شدند، هلن كه براي زيارت و گردآوري اشياي مقدس مسيحيت به فلسطين رفته بود، بقاياي اجساد اين سه نفر را در سال 327 ميلادي به كنستانتينوپل منتقل كرد. كليساي جامع اياصوفيه بر فراز اين اجساد بنا شد. اوستورگيوس يكم اسقف ميلان از امپراتور كنستانت درخواست اشيايي مقدس كرد تا خاك شمال ايتاليا را متبارك كند. لذا در سال 344 ميلادي اين بقايا توسط اوستورگيوس به ميلان منتقل شد و كليساي جامع ميلان برفراز آن بنا شد. در سال 1162 م فردريك بارباروسا امپراتور رم مقدس كه خاك آلمان را فاقد اشياي مقدس ميدانست بقاياي اجساد اين سه نفر را از كليساي ميلان منتقل و به اسقف اعظم شهر كلن سپرد و در 6 ژانويه 1164 در آنجا به خاك سپرده شد و كليساي جامع كلن برفراز آن بنا شد.وي اشاره ميکند که در تقويم كليساي كاتوليك 6 ژانويه به اين سه شاه مجوس اختصاص دارد و مسيحيان شرقي نيز 25 دسامبر را روز آنان ميدانند.
جعفري مذهب همچنين ميگويد که امروزه مزار آنان با عنوان «مزار سه شاه» در كليساي جامع كلن آلمان شناخته شده و زيارتگاه مسيحيان جهان است. اين موضوع كهنترين ارتباط بين دو ملت ايران و آلمان را نشان ميدهد.
عضو هيات علمي کتابخانه ملي ايران اضافه ميکند: اين واقعه نشان ميدهد كه فرزانگان ايراني پيش از ظهور مسيحيت و مسيحيان، به دنبال نور هدايت مسيح تا فلسطين رفته، نخستين كساني بودند كه مسيحيت او را تاييد كردند، نخستين كساني بودند كه تولد او را به مادرش تبريك گفتند، نخستين كساني بودند كه هدايايي به او اهدا كردند و شايد نخستين كساني بودند كه در راه او شهيد شدند.وي تاکيد ميکند: قرائن فراواني در اثبات ايراني بودن اين افراد وجود دارد. سراي ايرانشناسي از سال 1392 (2013) پيشنهاد برگزاري ميزگرد «850 سال آرامش فرزانگان ايراني در كلن» در سال 2014 در سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران را داد، اما به دلايل فراوان از جمله تغييرات سياسي در كشور و تغييرات اداري در سازمان به انجام نرسيد. در خرداد ماه 1393 اين پيشنهاد به انجمن ايراني تاريخ ارائه و از سوي انجمن پذيرفته شد.جعفري مذهب در پايان يادآور ميشود: پيوند ديني ميان کشورهاي مختلف از اين مسير امري ناگسستني است و به نظر ميرسد ثبت اين امر گامي ارزشمند و فرهنگي بين مذاهب سهگانه زرتشتي، مسيحي و اسلام از سويي و پلي تمدني بين تمدن ايراني و تمدنهاي سهگانه بيزانسي، رومي، و ژرمني از سوي ديگر ايجادخواهد کرد.
منتشره در ابتكار 14/10/1393
26 سال پيش بود كه در سال 1367 در دوره كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد تهران پذيرفته شده و دكتر نوايي استاد برخي دروس ما چون اسناد و كتيبه ها بود. تا آنزمان هرچند برخي از كتابهايش را خوانده و خريده بودم، اما ايشان را نديده بودم. دوره خوبي بود با استوانه هاي تاريخ و فرهنگ ايران: محمد محيط طباطبايي، محمد اسماعيل رضواني، اسماعيل دولتشاهي، عبدالحسين نوايي (كه رفتند) و استاداني ديگر (كه خدا طول عمرشان دهد). بيش از حضور در كلاسهاي درس، رفت و آمدي با ايشان نداشتم. در درس اسناد و كتيبه ها، مقدمه شاهنامه ابومنصوري تصحيح مرحوم محمد قزويني را در بيست مقاله باز و بعنوان نثر فاخر هزارساله فارسي برخ ما كشيد و پرسيد چه كسي ميخواند؟ شايد كسي تمايل نشان نداد. من دستم را بالا بردم و متن را گرفته و خواندم و چه خواندن رسايي. هرجا كه مي ماندم رج ميزدم و ديگران نميدانستند زيرا متن تنها در دست من بود. هرچند درس در آن دانشگاه براي من انجامي نيافت، اما بعيد بود درصورت ادامه نيز از راهنمايي ايشان استفاده كنم، زيرا من تاريخ مغولان را برگزيده بودم و قرار بود استاد راهنماي من ديگري باشد. و ايشان به پس از صفويه ارادت داشت كه من نداشتم. شايد ميتوانست مشاور يا داور پايان نامه من باشد. بعد از آن فرصتهاي بيشتري پيش آمد اما نه بجديت انجام همكاري علمي.
چند ماه پيش كه طرح نشست يادگار هفتاد ساله را نوشتم، گمان نميكردم با سپردن آن بديگران موفق به انجامش نشوم. شهريور 1323 زمان انتشار نخستين شماره مجله يادگار بود و شهريور گذشته هفتادمين سال انتشار آن. عبدالحسين نوايي از جوان ترين نويسندگان آن بود و طبيعي بود كه در آن مراسم انجام نشده (كه البته قول انجامش را داده اند)، يادي فراوان از گردانندگان مجله يادگار بشود، كه قطعأ دكتر نوايي از نخستين ايشان بود..
روزنامه كاوه شايد نخستين نشريه جدي تاريخي بود كه دقيقأ صد سال پيش در برلين منتشر شد (البته با پول و امكانات و تجهيز علمي آلمانيها) و كساني چون سيد حسن تقي زاده و محمد قزويني و حسين كاظم زاده (ايرانشهر) و محمد علي جمالزاده و ... ، نخستين كارهاي علمي تاريخي را براساس روشهاي علمي غربي بوجود آوردند. اگر كاوه با آغاز جنگ جهاني نخست، فرهيختگان سرخورده از مشروطيت را گرد خود آورد، يادگار نيز در پايان جنگ جهاني دوم، فرهيختگان سرخورده از ديكتاتوري را گرد خود آورد.
شايد بخت با نوايي بود كه در شماره اول مطلبي نداشت اما انشايي كه در خرداد همان سال به عباس اقبال داده در شماره اول منتشر شد. در شماره اول (تنها نام محمد قزويني و قاسم غني (و همين نام عبدالحسين نوايي)آمده و گمان ميرود بقيه مطالب كار عباس اقبال بوده باشد)، اما در شماره دوم براي نخستين بار نام عبدالحسين نوايي آمد و مقاله: "تحقیقات ادبی: گویندگان بعضی از شعرهای مشهور". كه اين شماره دوم در مهر 1323 منتشر شد يعني درست هفتاد سال پيش در همين ماه.
البته نوايي از محمد قزويني و تقي زاده هم كم دلخور نبود و اظهار هم ميكرد. اگر نوايي جوانترين عضو يادگار بود كه بخت نشست و برخاست با بزرگان فرهنگ كشور داشت، ما نيز كمي بخت نشست و برخاست، با آخرين يادگاري را داشتيم.
جاي دارد نام روزنامه كاوه و بزرگان آن را، و مجله يادگار را كه يادگار بزرگان كاوه بود، و عبدالحسين نوايي را كه يادگار يادگار و كاوه بود، پاس بداريم. اميدوارم در بهمن سال آينده بياد شصتمين سالمرگ عباس اقبال و در اسفند سال آينده بياد صدمين سال انتشار روزنامه كاوه برنامه هايي داشته باشيم، و باز هم يادي از عبدالحسين نوايي شود.
اما در عنوان اين سخن " اولين و آخرين يادگاري". دكتر نوايي اولين كسي بود كه بيادگار پيوست و آخرين يادگاري بود كه از دست ما رهيد و بتاريخ پيوست.
منتشره در ايبنا 18 مهر 1393
ساعت دو دقیقه نیمه شب سه شنبه 26 دی 1391، خبرنگار خبرگزاری فارس در هرمزگان خبری فرستاد که بزودی توسط بیشتر نشریات و خبرگزاری ها مورد توجه قرار گرفت؟
" سفیر هند در تهران ... بیان داشت: رئیس جمهور هند طی سفر خود به ایران و دیدار با رئیس جمهور احمدینژاد، یک دیوان حافظ 400 ساله که از کلکسیون امپراطور اکبر محسوب میشود را به رئیس جمهور ایران هدیه داد."
"بگزارش خبرنگار مهر صبح دوشنبه 28 مرداد یک نشست تخصصی با عنوان «شصتمین سالگرد کودتای 28 مرداد » در ساختمان آرشیو ملی ایران برگزار شد و این در حالی بود که سخنران اصلی این برنامه محمود کاشانی، استاد دانشگاه در رشته تاریخ و فرزند آیت الله سیدابوالقاسم کاشانی از رهبران نهضت ملی ایران صراحتا عبارت «کودتای 28 مرداد» را نفی کرد."
عجالتأ به اصل استدلالهاي دكتر محمود كاشاني در كودتا بودن يا نبودن واقعه 28 مرداد 1332 كاري ندارم كه سياستمداران و حقوقدانان و مورخان بايد به آن پاسخ دهند، طرف سخن من به كساني است كه ماهها سخن از برگزاري همايش "کوتای [كذا في الاصل] 28 مرداد 1332" كردند و درخواست مقاله كردند كه با همكاري مجمع هماهنگی کانونهای اسنادی و تاریخ پژوهی کشور (مهتاب) برگزار گردد. آن همه اساتید، پژوهشگران، دانشجویان و علاق مندان [كذا في الاصل] و مقاله هايشان، و آنهمه کانونهای اسنادی و تاریخ پژوهی کشور، تنها براي سخنراني يك نفر كه تازه او هم موضوع نشست را انكار ميكند؟
بيكفايتي مسئولان آرشيو ملي كي نمايان خواهد شد؟ بيخود نبود كه ميگفتند سنگ بزرگ علامت نزدن است، و همسايه ها ياري كنيد كه من شوهرداري كنم.
چه خوب میشد که مسئولان فرهنگی و کتابکار ما چنان سخن بگویند که نه حمل بر نادانی و ناکاربلدی شوند، و نه فرصت بدست دشمنان و وسوسه گران داده شود که بین دو ملت و قوم را بهم زنند. رئیس یکی از نهادهای کتابکار در یکی از مصاحبه های خود گفت:
"وی همچنین با یادآوری نسخ خطی قابل دسترس در کتابخانه ملی افغانستان، بیان کرد: در حال حاضر 7000 نسخه خطی ایرانی در کتابخانه افغانستان موجود است که برای دیجیتالی کردن این نسخهها و انتقال آنها به کشور ایران توافقاتی میان این دو کشور انجام شده است".
اگر مقصود از نسخه خطی ایرانی همان نسخه فارسی است که اکنون چند صد هزار نسخه خطی مراکشی و مصری و سوری و یمنی و لبنانی و اماراتی و ... در کتابخانه های ایران است. آیا بهتر نیست مالکان آنها نیز نسخه ای داشته باشند.چه خوب میشد که مسئولان افغانی (و دیگر کشورهای عرب) این مطالب را نخوانده باشند. بیهوده حرف زدن تا کی؟ شهوت مصاحبه داشتن تاکی؟
خبر از روابط عمومی آستان قدس رضوی آغاز شد:
اهدای سکّهها و اسکناسهای امپراتوران مغول در هند به موزة حضرت رضا علیهالسلام توسط نیکوکار تهرانی صورت گرفت
http://www.aqlibrary.org/index.php?module=pagesetter&func=viewpub&tid=1&pid=834
هرچند در داخل خبر اشاره ای به اسکناسهای مغولی نبود. یکشنبه 2 مهر در روزنامه خراسان منتشر شد. و کم کم سایت های خبری و روزنامه های دیگر این خبر را منعکس کردند، بدون آنکه به اهمیت چاپ اسکناس در دوره مغولان هند اشاره ای کنند و یا اظهار تعجب نمایند. من که بعنوان یک تاریخ شناس و سکه شناس دوره مغولی نویسنده مقالاتی درباره پول کاغذی دوره مغولان بودم، و بضرورت شغلی وظایفی هم در قبال اطلاع رسانی دارم بدنبال ریشه خبر گشتم و دانستم که اصل خبر میتوانست زودتر تصحیح و این سیل کنترل گردد. جالب است که حتی تا امروز که 7 مهر است خبر راوبط عمومی آستان قدس اصلاح نشده است.
بنظر میرسد برای مرکزی که از بزرگترین مراکز اسنادی و آرشیوی و کتابخانه ای کشور است، اصلاح اطلاع رسانی نادرست چندان مهم بنظر نمی رسد. کاش گوش شنوایی بود. اینک از روزنامه خراسان انتظار دارم دنباله این خبر نادرست را در همینجا بخشکاند و مانع سرایت به تاریخ کشور شود.
پ.ن.
اين مطلب براي روزنامه خراسان ارسال و استفاده نشد
به مناسبت بیستمین سالگرد درگذشت او
زماني كه دكتر عبدالهادي حايري فهميد بيماري سرطان خونش فرصت چنداني به او نميدهد تا بهره بيشتري به دانش ايراني بيافزايد، به توصيه برخي شاگردانش نوشتن زندگينامهاش را آغاز كرد و مانند كوپرنيك در روزهاي آخر زندگي جسماني و در بيمارستان نسخه چاپي آن را در دست گرفت. اكنون بيست سال از آن روز ميگذرد.
پيشتر بطور مفصل نوشتهام كه زندگي علمي دانشمندان مانند كوه يخي است كه آثار منتشر شده شان تنها بخش بيروني و ديدني آن است. و متاسفانه تنها از همين بخش است كه در ارزيابي كارنامه علمي دانشمندان بهره گرفته ميشود. بخش عمده تاريخ علم هرگز نوشته نميشود. اگر دانشمند خود ننويسد، ديگران بايد با تلاشهايي چون مصاحبه و خاطره نويسي يا تحريك و تشويق دانشمند به خود زندگينامه نويسي، يا سرانجام مصاحبه با شاگردان و بازمانندگان و بررسي آثار و اسناد و دست نوشته اي بجاي مانده از استاد، شايد به بخشي از بخش پنهان كوه يخ دست يابند و شايد نيابند. و چه خوب كه خودشان بنويسند كه كمتر مينويسند و عبدالهادي حايري از معدودترين آنها بود و آن هم با استفاده از انواع نامهاي مستعار و مختصر و ... .
نشست "ایرانشناسی در قزاقستان" با حضور سرکار خانم دکتر غالیه قمبربیکووا و دکتر محسن جعفری مذهب در ساعت ۱۶ تا ۱۸ روز چهارشنبه ۱۲ تیر ۱۳۹۲ توسط سرای ایرانشاسی، در تالار اجتماعات کتابخانه و موزه ملی ملک برگزار میگردد.
سالها پيش كه بر اثر انقلاب كارگري، حكومت كشور پژوهشستان بدست نيروهاي كارگري افتاد، دستور داده شد كه كارگران در همه امور كشور حاكم باشند. يكي از اين كارگران مدير يكي از واحدهاي پژوهشي شد. تصميم گرفت بر كارهاي پژوهشي پژوهشگران زيردست نظارت بيشتري داشته باشد. گمان او اين بود كه پژوهشگران نيز مانند كارگران از زير كار در ميروند، گزارش كار را بموقع نميدهند، از كار ميدزدند، در اداره كار ميكنند و نتايج آن را به همايش هاي ديگران ميدهند، حاصل پژوهش را براي ديگران سخنراني ميكنند، مقاله براي نشريات علمي ديگر مينويسند. و ... و ... و ... . تصميم گرفته شد هر هفته گزارش كار پژوهشي به همراه اصل مواد تهيه شده براي پژوهش، شامل فيشهاي پژوهشي پر شده، پرينتهاي گرفته شده، قايلهاي دانلود شده، شماره تلفن تماسهاي علمي، فايل مكالمات علمي با ديگر همكاران پژوهشگر، فاكتور خريد كاغذ A4 براي پژوهش، فيش غذاهاي خورده شده هنگام پژوهش، رسيد آژانس رساننده پژوهشگر به كتابخانه ها و مراكز پژوهشي، و بالآخره همه و همه ارائه گردد.
رسول جعفریان در نمایشگاه کتاب تهران مرا دید و گفت: این بود رسم دوستی؟
اینک تلاش میکنم کمی از رسم دوستی را اجرا کنم و از حق دوستی دفاع.
در قفس امروز بلبل مست گفتار خود است
کبک در کهسارها دربند رفتار خود است
سرو مغرور قد و گل محو رخسار خود است
هر که را بينم در اين عالم گرفتار خود است
زمانی که نادر مطلبی کاشانی در سال 1379 همایش بزرگ نسخه شناسی را برپا، و برخلاف معهود نام کوچک "پیش همایش نسخه شناسی" را بر آن نهاد، کسی گمان نمیکرد حاصل آن مجله ای باشد پربار که در جهان نامدار گردد. او در پرباری "نامه بهارستان"، در ابتدا مدیون دو تن بود: استاد ایرج افشار که دخالت کرد و آقای ابهری که دخالت نکرد. هرچند با رفتن آقای ابهری، جانشینانش دکتر جلالی و دکتر جعفریان نیز دست او را باز گذاشتند و اینک "نامه بهارستان" درخت پرباری شده که بزرگانی چون مرحومان اصغر مهدوی، علی نقی منزوی، اولگ آکیموشکین، و بویژه استاد ایرج افشار آبش دادند و بزرگانی دیگر دربرش گرفتند.
اینک کشتیبان را سیاستی دیگر آمده: نمیدانیم آیا جانشین نادر کاشانی چه کسانی را در آستین حمایت علمی دارد و درخواهد آورد، (نتیجه اش را بزودی خواهیم دید) اما تردید ندارم نشریه علمی پژوهشی "نامه بهارستان" هرگز جای "نامه بهارستان" پیشین را نخواهد گرفت.
آیا کمی از رسم دوستی را بجا آورده ام؟
برخي دوستان و دانشجويان علاقمند به علم تاريخ، گهگاه تماس ميگيرند و گاه كه مرا ميبينند، از برخي مسائل تاريخي موجود در سريالهاي تلويزيوني ميپرسند و زماني كه از انعكاس غلط برخي واقعيتهاي تاريخي مطلع ميگردند از امثال من تاريخ خوانده انتظار پاسخ به آن مطالب را دارند. سريال "سالهاي مشروطه" كه چندی پیش شبها و روزها و نيمروزها و ... از تلويزيون پخش ميگردد، به اين پرسشها دامن ميزند و انتظار از اهل تاريخ (البته از نوع دانشگاهيش) را بالا ميبرد. بقول معروف من كه تلويزيون نگاه نمي كنم اما تا اينجا بيش از صد ايراد فاحش تاريخي، جغرافيايي، سندي، زباني، پوششي، شخصيتي، ... در آن ديده ميشود. البته نگاه نكردن من هم بخاطر بي ارزش يا كم ارزش بودن كار سازندگان تلويزيوني نيست. بيشتر بخاطر آن است كه شبكه مورد نظر در منزل ما بخوبي قابل رويت نيست. چرا قزاقها لباس ژندارمي پوشيده اند؟ چرا زني پس از شصت و چند سال (50 سال سلطنت ناصرالدين شاه، 11 سال سلطنت مظفرالدين شاه، 3 سال سلطنت محمد علي شاه) ...
بمناسبت هشتادمين سال درگذشت واسيلي وياتكين، يادداشتي در نشريه بخارا نوشتم بنام وياتكين و كشف رصدخانه سمرقند. وقتي بخارا منتشر شد خبرش به برخي سايتها و نشريات رسيد و آنان نيز سياهه عنوان مقالات را از آن مجله آوردند. يكي از سايتها كه مسئولش ظاهرا يا از سمرقند خوشش نمي آمد يا اهل مراغه بود يا فكر ميكرده سمرقند و مراغه دو ده كنار هم هستند يا عيب ميدانسته وياتكين رصدخانه ای در بيرون از ايران را كشف كرده و اصلا چرا رصدخانه مراغه را كشف نكرده و يا هزار و يك ياي ديگر، نام مقاله را به وياتكين و كشف رصدخانه مراغه تغيير داده است. براي من كه فرقي نميكند. اما نگران آينده اطلاع رساني هستم كه اين نام نادرست به فهرستها سرايت نمايد يا كشف رصدخانه مراغه را به وياتكين نسبت دهد و لعن و نفرين روح كاشف رصدخانه مراغه را سراغ من (و نه آن مسئول سايت) بفرستد. لذا از آن بزرگوار رئيس كتابخانه ... انتظار دارد دستوري بتصحيح دهند.
ارادتمند
متني از سخنراني در فرهنگستان زبان و ادب فارسي بانتخاب سايت آنجا:
نقش سکه در گسترش زبان فارسی در شبهقاره
موضوع گسترش زبان و ادبیات فارسی در شبهقاره را، مانند هر نقطهٔ دیگر جهان، میتوان از طریق آثار بهجامانده، همچون کتابها و نسخههای خطی و سندها و کتیبهها شناخت. اما در این میان، یکی از منظرهای کمتر شناخته شده، نگاه سکهشناسانه به این موضوع است. پرسشهایی که در این حوزه طرح میشوند عبارتاند از: آیا گسترش یا جلوگیری از گسترش زبان فارسی در شبه قاره، ارتباطی با سیاستهای بهظاهر اقتصادی صِرف در ضرابخانههای استعماری داشته است یا نه؟ آیا ضرابخانهها نیز بهمثابهٔ ارگانی فرهنگی، از سیاستهایی کلی پیروی میکردهاند؟ آیا در این زمینه، نکتههایی هست که همچنان از دید ما پنهان مانده باشد؟
سنت قرض گرفتن و پس ندادن شخصیتهای علمی و تاریخی در میان ملل تازه تاسیس کم شخصیت جهان، جا افتاده است. کشورهایی که حتی از من هم جوانتر هستند. برخی کشورهای کهنسالتر نیز که تاریخ نسبتأ قدیمتری دارند بدلایل ایدئولوژیک سعی در مصادره برخی مظاهر فرهنگی و تمدنی دارند که مثلأ فلان دستاورد بشری را اول از همه ما کشف و اختراع کردیم یا کاشف و مخترعشان در کشور امروزی ما بدنیا آمده یا از دنیا رفته، یا ما امروز صاحب کشور آنان شده ایم. بنظر میرسد کشورهای ریشه دارتر و سرمایه دارتر فرهنگی، کمتر مرتکب اینگونه دله دزدی ها شوند. مگر اینکه چطور بشود.
همانگونه که پیشتر گفتم:
"كار جناب دكتر نوشاهي يكي از اقدامات ضروري براي پژوهشهاي تاريخ چاپ فارسي در ايران بود كه بايد انجام ميشد و انجام شد. براي تاريخ چاپ ابتدا بايد ميدانستيم چه كتابهايي چاپ شده است كه اكنون ميدانيم. "
اگر پيشتر نمیتوانستیم فهرست مرحوم مشار را تبدیل به امکان پروژه ای بین المللی و همکارانه نماییم، اینک امکانات فنی کار مهیاست. اينك با پي قرار دادن كار عارف نوشاهي چه ميتوانيم و چه بايد بكنيم؟
بنقل سایت میراث مکتوب
«گزارش ميراث» پنبه كتابسازان را زد
ضمیمه شماره 2 دوماهنامه گزارش میراث (دوماهنامه تخصصی اطلاع رسانی در حوزه نقد و تصحیح متون، نسخه شناسی و ایران شناسی) با موضوع کتابسازی ها و انتحال منتشر شد.
در بخش نخست مقالاتی با عناوین «مقالات دو یا چند مؤلفی، آفتی نوظهور در تحقیقات ادبی»، «حکایت عبدالغفار نجم الدوله از سرقت آثارش»، «ناشران بچاپ و بفروش»، «بر جامع البین چه گذشت»، «سارق (گرسنه)»، «سه نمونه از سرقت در زمینه کتاب های مذهبی»، «نقش دانشگاه ها در شیوع پدیده کتابسازی و تکلفات اداری»، «نابرده رنج گنج میسر نمی شود»، «سیوطی و رساله ارزشمند وی پیرامون حقوق تألیف»، «درنگ بر یک فرهنگ»، «فرهنگ مصطلاحات نسخه شناسی: تألیف یا ترجمه؟ حکایت یک سرقت ادبی»، «تنقیح الابحاث للملل الثلاث: تصحیح مجدد یا سرقت» و «از ساختن کتاب تا کتاب سازی» به قلم .......
حتمأ مجموعه تلویزیونی ماجراهای شرلوک هولمز را دیده اید که با دیدن کلاه بجای مانده از یک فراری، سن و قد و ملیت و شغل سابق و مشخصات خیاط و آرایشگر و وضعیت مالی و زندگی شخصی او را بازسازی میکرد. دیدن اینگونه فیلمهای تخیلی سودهایی نیز دارد که از جمله انسان را به حوادث اطرافش متوجه و گاه حس فضولی اش را تحریک مینماید و گاه این فضولی ها بجای های خوبی هم میرسد. دیروز یک آگی در روزنامه همشهری دیدم که میخواهم شرلوک هولمز گونه آن را بازجویی کنم. برای حفظ حرمت افراد و نهادها، اطلاعات شناساکننده آگهی دهنده را نقطه چین میکنم. تنها نام تهران را میگذارم که خواننده گمان نکند که این جشنواره در روستای ما برگزار میگردد. آگهی این چنین است:
مرکز مطالعات و برنامه ریزی ... ...
نوشته ایرنه بروکل
پيشگفتار مترجم
در متون (اسناد، فرامين و نسخه هاي خطي) دوره قاجار، بسيار به كاغذهاي آبي رنگي برميخوريم كه بنظر تقريبأ همه فهرست نويسان ما ريشه فرنگي (اروپايي داشتند). اينان در فهرست نويسي اينگونه متون، از اصطلاحات: "كاغذ فرنگي"، "كاغذ آبي" و "كاغذ روسي" نام ميبردند. طبيعي بود كه كاغذ روسي داراي واترمارك با حروف روسي يا مهر خشك با حروف روسي در كناره بيروني بالاي كاغذ بود. از آنجا كه تقريبأ همه كشورهاي كنوني اسلاوزبان در آن زمان در اختيار دولت تزاري بود، ممكن است كاغذ روسي الزامأ ساخت كشور روسيه كنوني نباشد. از سویی اصطلاحات "كاغذ فرنگي" و "كاغذ روسي" نامی عام بوده و میتوانست شامل کاغذهای سفید (غیر آبی)، دارای واترمارک یا مهر خشک یا بدون آنها نیز باشد.
درخواست تحول علمي در فهرست نويسي نسخه هاي خطي، آرزوي هر علاقمند به نسخ خطي است. علمي نويس و استفاده از زبان علمي مشترك نه تنها در زبان فارسي بلكه قابل درك براي همه كاربران، استفاده از استانداردهاي بين المللي اندازه و رنگ و ويژگيهاي فيزيكي، عمق بخشيدن به فهرست و توجه دقيق تر و جزيي تر به اجزاي فهرست نويسي و افزايش آيتمهاي آن، فهرست نويسي تخصصي بر اساس تخصص و علاقه فهرست نويس، فهرست نويسي تيمي (كتابشناس و نسخه شناس و متن شناس و موضوع شناس)، ... كه شايد همگي با مخالفت قشر فهرست نويس همه دان مواجه شده است. اما قرار نيست كه من هم از خواسته هاي خود بگذرم و هرازگاهي خوابي از چشم همه دانان نربايم و خواب آنان را آشفته ننمايم. شايد كه برخي خفتگان از خواب برخيزند و براه دانش ره سپارند. پيشنهاد فهرست نويسي جمعي پيشتر مطرح شده است كه مقصود فهرست نويسي تيمي و گروهي بود. قصد من از در اين مقال از فهرست نويسي جمعي، فهرست نويسي مشاركتي، پایان ناپذیر، و پویا است. پيشتر در يادداشتي (نظر کاربر در فهرست نویسی نسخه های خطی) نوشتم كه:
من كه كتابدار نيستم و تاريخ خوانده ام. اما اگر كتابدار بودم نام كتابداري را براي رشته ام حفظ ميكردم. شايد براي آنكه بدنبال تاريخ رشته ام ميگردم و از هر نشانه اي كه به استحكام آن بيانجامد و نشان دهد كساني بيشتر در آن پا نهاده اند و از آن بهره برده اند استفاده ميكردم. سازمان انرژي اتمي شعار "دل هر ذره اي كه بشكافي... آفتابيش در ميان بيني" را انتخاب كرد، يعني ما قرنهاست به انرژي هسته اي پي برده و حق مسلم ماست. زماني كه سازمان آب تاسيس شد شعار خود را "و من الماء كل شيي حي" را برگزيد كه تاريخش را به آغاز حيات در كره زمين ميرساند. هر شخص و سازمان و رشته اي تلاش دارد ثابت كند كه از زير بته عمل نيامده و ريشه اي دارد. اصلأ فرق گياه و قارچ در ريشه آنهاست.
مصاحبه گونه ای درباره تاریخ چاپ در ایران
اگر بپذیریم كه چاپ، انقلابي در اطلاعرسانی (در كنار اختراع خط، كاغذ، چاپ، رادیو و اینترنت) بود، بیتردید تاثیر چاپ در انقلابها و اصلاحات بزرگ سیاسی، مذهبی و اقتصادی سدههای گذشته، غیرقابل چشمپوشی است.
دانشگاه ليسبون در تاريخ 20 تا 22 نوامبر 2008/ 29مهر تا اول آبان 1387، ميزبان دانشمنداني بود كه انجمن اروپايي متن شناسي گرد هم آورده بود تا به مسائل فني، اخلاقي، و قانوني تصحيح آثار شخصي بپردازند. اين همايش در واقع پنجمين كنفرانس انجمن اروپايي متن شناسي بود.
متون شخصي نوشته هايي هستند كه نويسنده براي خود يا افراد نزديك بخود مينويسد و از نظر مواد مانند نامه ها و خاطرات اند اما شامل دستنويس آثار، دفتر يادداشت، تذكاريه مي گردند كه در نامه ها و آثار منتشره آينده بكار مي روند. توجه به اين معني، چند پرسش ايجاد مي كند كه برخي شان بيشتر ادبي و برخي در محدوده اخلاق و قانون جاي ميگيرند:
ولاديمير بلايف Vladimir Belyaev در 3 سپتامبر 2000 در مقالة پول "نقره اي دا چائو متعلق بدورة يوآن"[1] پشیزي از مغولان چين را منتشر كرد كه بخودي خود مورد نظر من نيست و عكس آن را در زير ميبينيد:
روي پشیز:
بر روي اين پشیز نوشته شده:
دا چائو تونگ بائوDa Chao Tong Bao
(بالا، پايين، راست، چپ)
پشت پشیز:
بر پشت پشیز نوشته اي نیست، اما تنها دو اثر انگ (سورشارژ) بچشم ميخورد.
جنس: نقره
قطر 215 ميليمتر
وزن 2/3 گرم
بیاد ایرج افشار
در سال 1368 كه در موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي (موسسه پژوهشهاي تاريخ معاصر كنوني) كار ميكردم، توجه به واترماركهاي موجود در اسناد موجود در آن موسسه نظر مرا بخود جلب كرد. بويژه واترمارك نامه ها و اسنادي كه تاريخ نداشت اما شبيه نامه هاي تاريخ دار ديگر بود. كم كم كاتالوگي براي خود تهيه كردم. بدنبال سوابق كتابخانه اي گشتم و نيافتم. آقاي كيانفر ميگفت كه كاتالوگ دو جلدي درباره واترماركها ديده است كه گشتم و نيافتم.
با تشكر از جناب دكتر عارف نوشاهي براي گردآوري اين گنجينه ارزشمند و مركز پژوهشي ميراث مكتوب براي انتشار اين گنجينه.
در ابتدا نمي توانم شادي خود را از انتشار اين مجموعه در امسال پنهان كنم. امسال دويستمين سال انتشار نخستين كتاب فارسي در ايران است. هرچند نخستين كتاب فارسي در هند چهل سال پيش از آن منتشر شده بود. و البته اعتقاد دارم كه تاريخ و پيشينه چاپ فارسي در ايران بسيار بيش از اينهاست. و مدارك آن را تحت عنوان: "پيشينه چاپ فارسي در ايران: 200 سال و شايد هم بيشتر" براي انتشار به دكتر ايراني سپرده ام.
گاه ميشود انسان از حوادث ناخواسته و حركتهاي ظاهرأ نادانسته ديگران متضرر شده و كمي هم عصباني ميگردد. اما پس از مدتي ميفهمد كه چه نعمتهايي در آن حادثه و حركت قرار داشته است كه شكرش واجب مينمايد.
دوستي ميگفت: تا مدتي پيش با اتوموبيل شخصي به محل كارم مي آمدم و كيف بزرگي حامل اوراق بسيار قديمي كه قرار بود روزي بدانان برسم و اولويت كاريشان را مشخص كنم، مقالاتي كه بايد تحويل ميدادم و طرحهايي كه بايد داوري ميكردم، كاغذ پاره هايي كه بتنهايي وزني نداشت اما سرجمع چند كيلويي ميشد. هر روز باميد بررسي در اداره بار ميكشيدم و باداره مياوردم و هر شب باميد بررسي در خانه بار ميكشيدم و به خانه ميبردم. نه در اداره وقت بررسي داشتم و در خانه اجازه بررسي. فقط مصداق "حمْلوا التوراّهّ" شده بودم. گردن و دست و كمرم درد گرفته بود.
هركه گريزد ز خراجات شاه
باركش غول بيابان شود
زد و اداره ما بخشنامه اي داد كه اتوموبيل و كيف كاركنان را بازرسي ميكنيم. من هم براي لجبازي با اداره و دستور نابخردانه اش، آوردن اتوموبيل و كيف را به اداره ممنوع كردم. پس از رساندن بچه ها به مدرسه، اتوموبيل را در محلي پارك و با اتوبوس به اداره ميايم. اما بگويم از نتايج آن اقدام نابخردانه و اين اقدام لجبازانه. اينك:
خرج اتوموبيلم كم شده.
مصرف بنزين اتوموبيل به نصف رسيده (هرچند هنوز صدقه دولت كفاف نميدهد).
گرفتار ترافيك و آرتيست بازي هاي راه گرفتن و جا گرفتن و ... در مسير هم نيستم.
بخشي از راه را پياده ميايم كه خود ورزشي اجباري بشمار ميرود.
كيف سنگين را در خانه گذاشته ام.
اوراق اداري را در اداره و اوراق شخصي را در منزل.
ديگر كت و كولم درد نميكند.
منت و خواري بازرسي اتوموبيل و كيفم را هم تحمل نمي كنم.
اگر بدانيم كه گاه در مشكلات ظاهري هم خيرهايي نهفته است:
عسي ان تكرهوا شيئأ و هو خير لكم
دوست کتابدارم خبر داد که:
پس از تصرف بخشهاي ستادي و پژوهشي سازمان ما توسط دانشجويان و اعضاي كتابخانه و قرائتخانه عمومي شبانه روزی عباس آباد، اينك اعضاي مزبور كه خود را صاحب سازمان ما ميدانند اتحاديه تشكيل داده و وبگاهي ساخته و فرمايشات؟ خود را به رئيس سازمان ما ابلاغ فرمودند. مهمترين مشكلات اعضاي كتابخانه و قرائتخانه عمومي شبانه روزی عباس آباد كه بر سايتشان آمده چنين است:
· کمبود منابع و کتابهای مختلف و مرجع که چنانکه میدانید گردآوری آنها از اهم وظایف کتابخانه ... است
· مشکلات مربوط به مکان رستوران و بالا بودن قیمتهای اغذیه ارائه شده در رستوران و بوفه
· مشکلات مربوط به گیتهای ورودیِ مطلقاً بیکاربرد نصب شده در جلو دربهای تالار تخصصی، تالار عمومی و تالار ایران شناسی
· شیوه برخورد کارکنان محترم حراست با مراجعین
· مشکلات دسترسی به شبکه اینترنت
· وضعیت نابسامان سرویسهای بهداشتی
· مشکلات مربوط به نمازخانه
و البته عكسهايي از مستنداتشان را نيز گذاشته اند. آيا زمان آن نرسيده كه رئيس سازمان ما فكري كلي براي حل كلي اين مشكلات بنمايد. البته اگر معاونين و مشاورين بگذارند.
