همانگونه که پیشتر گفتم:

"كار جناب دكتر نوشاهي يكي از اقدامات ضروري براي پژوهشهاي تاريخ چاپ فارسي در ايران بود كه بايد انجام ميشد و انجام شد. براي تاريخ چاپ ابتدا بايد ميدانستيم چه كتابهايي چاپ شده است كه اكنون ميدانيم. "

اگر پيشتر نمیتوانستیم فهرست مرحوم مشار را تبدیل به امکان پروژه ای بین المللی و همکارانه نماییم، اینک امکانات فنی کار مهیاست. اينك با پي قرار دادن كار عارف نوشاهي چه ميتوانيم و چه بايد بكنيم؟

الف: تنقیح و تکمیل جمعی کتاب

1: ابتدا باید نسخه منقح تری از "کتابشناسی آثار فارسی چاپ شده در شبه قاره" تهیه کنیم. اکنون ضرورتی در چاپ دوباره کتاب نیست، اما باید نمایه ای کامل تهیه و بعنوان ذیل (شايد هم جلد پنجم) منتشر گردد و يا در چاپ دوم به کتاب پیوست گردد.

2: میتوان نسخه الکترونیکی کتاب را بر سایت میراث مکتوب قرار داد (همچون نسخه الکترونیکی فهرست مشار بر سایت کتابخانه مجلس)

3: میتوان امکان تصحیح نادرستی های احتمالی را برای کتابداران و پژوهشگران فراهم آورد

4: امکان پشتوانه مشاهداتی را فراهم آورد که کتابهایی که دیده شده با علامتی در کنار مشخص گردد.

5: امکان پشتوانه مراجعاتی را فراهم آورد. از کتابخانه های فارسی زبان در ایران و کتابخانه های بزرگ خواست، موجودی خود را مشخص کنند تا پژوهشگر بداند نزدیکترین کتابخانه دارای نسخه موجود کجاست.

ب: سوژه یابی و سوژه شناسی

بايد سوژه هاي پژوهشي درباره تاريخ چاپ فارسي استخراج و در اختيار پژوهشگران قرار گيرد:

 الزامات نشر، ابزارها، منابع تهيه ادوات نشر، انديشه ها، تكنولوژيها، مشكلات، اقتصاد نشر، اطلاع رساني نشر، بازاريابي نشر، ورود كاغذ از كشورهاي اروپايي، دستگاههاي جنبي برش، پرس، صحافي، هنر و خط و نقش و ...، كاغذ و مركب و مهر و صحافي و ... .

پ: پژوهشهاي كاربردي و تخصصي

1: امكان يافتن مراجعه و دسترسي به خود كتابهاي چاپ شده در كتابخانه ها و امكان مطالعه تطبيقي كتابها. امكان بررسي كاغذ و واترمارك و مهر خشك؛ امكان بررسي تغييرات خط و فونت و مركب؛ و موارد هنري و فني ... .

 2: امكان يافتن بررسي آزمايشگاهي و پژوهش در مواد فيزيكي و شيميايي كتابها.  

3: تهيه انواع نقشه ها براي گستردگي چاپخانه ها در شبه قاره در سده ها و دهه هاي مختلف، و توليد اطلس چاپخانه هاي فارسي شبه قاره را كرد.

 

اميد كه مركز پژوهش ميراث مكتوب، آغازگر اين راه بزرگ باشد.