سه رساله دربارة واترمارك
رسايل برادران زونگي: عصر نشانه (واترمارك) در تاريخ كاغذ ، به كوشش جيان كارلو كاستانياري، فابريانو: كارخانة كاغذ سازي فابريانو، 2003 .
L`OPERA DEI FRATELLI ZONGHI:L`ERA
صنعت کاغذ سازی از طریق مسلمانان وارد اروپا شد. بدنبال شکست اروپاییان در جنگهای صلیبی و پایان یافتن آن در شرق، تبادل فرهنگی بین مسلمانان و مسیحیان آغاز گشت. در سدة هفتم هجری کاغذ سازی از طریق سیسیل وارد ایتالیا شد و شهر بندری فابریانو مرکز کاغذ سازی ایتالیا و اروپا شد. دو عامل فابریانو را رونق بخشید: بهره گیری از ژلاتین حیوانی برای براق کردن کاغذ و دیگر پرسهای قوی که کاغذ سازی دستی را متلاشی کرد. از دیگر خصوصیات کاغذ فابریانویی، بهره گیری از واترمارک در داخل کاغذ بود. هنرمندان دورة رنسانس از کاغذ فابریانویی بهره می گرفتند، برای نمونه نامه های میکل آنجلو همگی ساخت فابریانو بود. اهميت ساخت كاغذ در فابريانو چنان است كه اين شهر بندري در ليست حافظة تاريخي يونسكو قرار گرفته است.
در سده های 17 و 18 میلادی کاغذ سازی فابریانو با رکودی سنگین مواجه شد. در سال 1782 ، پیترو میلیانی Pietro Miliani کارخانة میلیانی را در فابریانو براه انداخت که به صنعت کاغذ سازی فابریانو رونقی تازه بخشید و آن را به روز های اوج رساند. خانوادة میلیانی توانست کارخانه های کوچک را در خود ادغام و در 6 ماه ژوئن 1906 " شرکت سهامی پیترو میلیانی " را بنا نهند.
شرکت سهامی پیترو میلیانی به مناسبت یکصدمین سال تأسیس خود "کنفرانس روزهای کاغذ اروپایی" را در روزهای جمعه و شنبه 16 و 17ژوئن/26 و 27 خرداد امسال (1386ش/2007م) در فابریانو برگزار كرد. علاوه بر موسسات محلی و ملی ایتالیایی ، انجمن بین المللی تاریخ کاغذ نیز از همکاران برگزاری این کنفرانس است .
در آستانة برگزاري جشن يكصدمين سال فعاليت شرکت سهامی پیترو میلیانی، شركت دست به چاپ آثاري دربارة كاغذ و واترمارك نموده است.
رسايل برادران زونگي: عصر نشانه (واترمارك) در تاريخ كاغذ ، نخستين جلد از مجموعة عصر نشانه L`era del segno است كه منتشر شده است. كاردينال اورليو زونگي (1830 – 1902) ابتدا كتابدار و آرشيويست آرشيو تاريخي فابريانو، موزه دار، مرمت كار، و پژوهشگر بود. او سپس به كليساپيوست. اما علاقة او به كاغذ، تا آخر عمر در او بود. برادرش آگوستو زونگي (1840 – 1916) هرچند رياضيات و علوم طبيعي آموخته بود اما همكار برادرش بود. برادران زونگي در سالهاي آخر سدة 19 و آغازين سدة 20 ، از بزرگترين كاغذ شناسان و مورخان آن بودند.
واترمارك بعنوان علامت تجاري (تريد مارك) وارد كاغذ شد. نخستين واترمارك ظاهرأ در سده 12 ميلادي بوجود آمد هرچند كهن ترين كاغذ داراي واترمارك در تاريخ 1282م/ 681 ق نوشته شده است. [1]
كتاب با مقدمة مفصل جيان كارلو كاستانياريGiancarlo Castagnari آغاز شده كه به تاريخ كاغذ و واترمارك پرداخته است. سپس سه رساله از برادران زونگي مجددأ منتشر شده اند :
1 : واترمارك بر كاغذ هاي فابرينويي از 1293 تا 1599 م/ ، گردآورده و توضيح عاليجناب اورليو زونگي ، فابريانو 1881
اورليو زونگي در مقدمه اي به تاريخ 27 ماس 1881 ، به تاريخچة ايجاد واترمارك بر كاغذ هاي ايتاليايي پرداخته و سپس با تنظيم يادداشتهاي خود از موجودي چندين آرشيو كاغذ، 135 نشان واترمارك را در كاغذ هاي ساخت سالهاي1293 تا 1599 م/ را بترتيب ذكر كرده است. كاتالوگ خوبي هم از واترماركها در پايان رساله چاپ شده است.
2 : كاغذ هاي كهن فابريانو در نمايشگاه عمومي ايتاليايي در تورين، يادداشتهاي عاليجناب اورليو زونگي، فابريانو: چاپخانه سونسيني ، 1884
اين رساله كه به جيوزپه ميلياني و ماچلو فورناري و برادرانش كه سازندگان كاغذ دست ساز در ايتاليا بودند تقديم شده، تاريه 15 مي 1884 را بر خود دارد و به دسته بندي كاغذ هاي بنمايش درآمده در نمايشگاه عمومي ايتاليايي در شهر تورين پرداخته كه در نوع خود بي نظير است. در پايان سندي در تاريخ كاغذ فابريانويي و سياهة تاريخ و مشخصات 134 نمونه كاغذ هاي بنمايش درآمده پيوست شده است.
3 : نشانه بر كاغذ: پيشينه و اهميت آن ، پروفسور آگوستو زونگي ، فابريانو: شركت چاپ صنعتي ، 1911
آگوستو زونگي اين كتاب بسيار مهم را در 15 جولاي 1911 بپايان آورده و از تاريخچة توليد واترمارك در تمام اروپا گزارشي بي نظير مي دهد.
در بخش دوم كتاب ترجمة خلاصة سه رساله بزبان انگليسي آمده است.
كتاب بسيار نفيس و بر كاغذهاي ساخت فابريانو و با واترمارك آن شركت چاپ و منتشر شده است. اميد ميرود ترجمة رساله هاي آن بزودي در اختيار علاقمندان قرار گيرد.
[1] - براي شناخت بيشتر و اهميت واترمارك در سند شناسي، بنگريد به :
محسن جعفري مذهب "ساليابي اسناد و نسخه هاي بي تاريخ بر اساس واترمارك" نامة بهارستان، ش 9 و 10 ، بهار تا زمستان 1383 ، صص 323 - 325
منتشره در گنجینه اسناد تابستان ۱۳۸۶