جهان نسخه هاي خطي فارسي : نمونه هايي از دست نوشته هاي ايراني، ماوراالنهري، و هندي، به كوشش كوئيچي هاندا و نوبواكي كندو ، توكيو: موسسة مطالعات زبانها و فرهنگهاي آسيا و آفريقا، دانشگاه مطالعات خارجي، 2006

 

اهميت دستيابي مستقيم به نسخه هاي خطي براي آموختن دقيقتر نسخه شناسي ايراني، مشكل دستيابي به انواع گوناگون نسخه هاي خطي مصور و مزين، پراكندگي نسخه هاي خطي در كتابخانمه هاي معمولأ دور ( بويژه در كشورهاي شرق ايران)، ژاپني ها را بر آن داشته تا  دستنامه اي آموزشي براي نسخه هاي خطي فارسي به دانشجويان و پژوهشگران ژاپني تدارك ببينند.

كوشندگان تهية اين دستنامه (از نظر اين نگارنده) اما، بدون ذكر هدف واقعي خود، در پيشگفتار تنها به اين مطلب بسنده كرده اند كه :

" هر نسخة خطي ، هم از نظر هنري يعني تزيين نسخه، تذهيب و داشتن سرلوح و مينياتور و نوع خطي كه براي نوشتن عنوان فصل يا متن به كار رفته و هم از جنبة فني مانند صحافي و نوع كاغذ و ... ، ويژگي مخصوص به خود را داراست. به سخن ديگر هر نسخة خطي مثل يك فرد و مجموع نسخه هاي خطي در حكم جامعة بشري است. از اين روست كه ما اين كتابچه را كه در واقع آلبوم تصاوير نسخه هاي خطي فارسي است "جهان نسخه هاي خطي فارسي" نام نهاده ايم.

در اين كتابچه، تصاوير رنگي آغاز و انجام چهل جلد نسخة خطي فارسي آورده شده كه از ميان تصاوير آغاز و انجام بالغ بر 584 [؟!تأکید از کوشندگان] نسخة موجود در ايران و ازبكستان و پاكستان فراهم آورده شده اند . متأسفانه نسخه هاي نفيس فارسي موجود در تركيه جايي در اين كتابچه ندارد كه اميدواريم در پاژ آينده مورد نظر و توجه قرار گيرد.

از ميان كتابخانه هاي ايران تنها از نسخه هاي كتابخانه هاي مجلس شوراي اسلامي و انجمن مفاخر فرهنگي استفاده و از مسئولان آن نيز تشكر شده، كه اميدواريم به معني بي توجهي به ديگر كتابخانه ها ، يا عدم همكاري ديگر كتابخانه ها با كوشندگان مجموعه نباشد و يادم باشد از آقاي كندو بپرسم.

آغاز و انجام هر نسخة معرفي شده، در پشت و روي يك برگ چاپ شده كه حتي در صورت پراكندگي اوراق كتابچه نيز قابل استفاده باشد. ترتيب نسخه از از كهن به نو است. از سدة هفتم1 نسخه، هشتم3، نهم5، دهم7، يازدهم11، دوازدهم5، و سيزدهم 7 نسخه مورد معرفي قرار گرفته اند. تحول خط فارسي از نسخ تا نستعليق، سرلوح ها و تزيينات و جداول، نسخه شناسي و كاغذ شناسي، انجامه ها و يادداشت ها، مهر هاي مالكيت و ثبت و عرض، نشانه هاي تملك، حتي آسيب ها و مرمت ها در اين كتابچه قابل آموزش به دانشجويان و علاقمندان است. در پاين كتاب فهرست و شناسنامة تصاوير، و كتابنامه اي بزبان فارسي، انگليسي ، روسي و ژاپني براي استفادة بيشتر خوانندگان آورده شده است.

تنها نكتة ناگفته و فروگذاردة كتاب، جلد هاي ايراني است كه آنهم جاي تهية دستنامه اي دارد. اسناد فارسي نيز بحق از اين مجموعه جدا مانده اند كه طرح تهية دستنامة اسناد فارسي در دست تهية پژوهشكدة اسناد است.

كتاب بر كاغذ گلاسه و در قطع رحلي منتشر شده و با قطر كم باصطلاح بسيار خوش دست است. كتابخانه هاي ايراني مجلس شوراي اسلامي و انجمن مفاخر فرهنگي و كتابخانة بيروني تاشكند ، همكاران نشر شمرده شده اند كه برايشان و براي كوشندگان آرزوي توفيق دارم.از كوشندگان ژاپني تشكر ميشود كه در غياب موسسات صاحب عِدًه و عُدًه و ادًعاي ايراني (كه حتمأ مشغول كارهاي مهمتري هستند) بار اين وظيفه سنگين را بدوش كشيدند.