اسناد فارسي

سردبیر محترم فصلنامة پیمان

باسلام و آرزوی موفقیت برای شما و همکارانتان ، و آرزوی شرکت در جشن پایان دو دهه فعالیت پیمان . و تشکر از ارسال و اعلام وصول نشریة وزین پیمان.

در آخرین شمارة پیمان (ش 38 ، زمستان 85) که دیروز بدستم رسید نوشتة آقای احمد شعبانی دربارة آوانس مترجم سفرنامة برادران شرلی را خواندم . نگارنده پیشتر مقاله ای بنام "سفرها و سفرنامه های برادران شرلی" (منتشره در كتاب ماه تاريخ و جغرافيا ش 99-100 ، دی و بهمن 1384) نوشته و در آن نمایانده بود که کتابی بنام سفرنامة برادران شرلی که نخستین بار در 1330 قمری در تهران چاپ شده و بعدها چند بار بدون تغییر دوباره چاپ شده از روی نسخه ای کم ارزش و پر غلط چاپ 1825 لندن (که آقای شعبانی تنها به این نکتة آخر اشاره داشته اند) ترجمه شده و بنابر مقایسة این نگارنده اشتباه های فراوان دارد که مترجم فارسی نیز بر اشتباه های آن افزوده است و افتادگی هایی نیز دارد. در آن مقاله نسخه های اصلی سفرنامه های برادران شرلی که در آغاز سدة هفدهم میلادی بدست خود یا همراهانشان نوشته شده بود معرفی گردید. و سرآخر نتیجه گرفته بود که ترجمة فارسی سفرنامة برادران شرلی قابل اعتماد و استناد نیست. البته تقصیر چندانی متوجه مترجم ارمنی آن نیست، اما ارزش تبلیغ چندانی را نیز ندارد.

آقای شعبانی با استفاده از عبارت "کتاب ترجمة آوانس خان را تقدیم کردم"[1] اعتماد السلطنه در ذیقعدة 1305 قمری نتیجه گرفته که: "عیان می شود که ترجمة این سفرنامه برای شاه در آن حدود از سنوات انجام پذیرفته" ، در حالی که در کتاب روزنامة خاطرات اعتماد السلطنه نام کتاب برده نشده و بنوشتة خود آقای شعبانی، آوانس خان جزو کارکنان دارالترجمة قاجار بود و آثار زیادی ترجمه کرده است.

اما داستان "صد تومان انعام شاه به آوانس خان" جالبتر است:

اعتماد السلطنه بدنبال عبارت "کتاب ترجمة آوانس خان را تقدیم کردم" می افزاید "شب یک قوطی عاج منبت، پنجاه عدد دوهزاری میانش گذاشته بتوسط میرزا محمد خان خدمت شاه فرستادم. خیلی مطبوع افتاد"[2] اما آقای شعبانی 50 عدد دو هزاری (10 تومان) اهدایی اعتماد السلطنه به شاه را 100 تومان برشمرده و آن را از سوی ناصرالدین شاه به آوانس خان هدیه کرد.

از دیگر اشتباه های مقاله هم می گذریم .

معرفی بزرگان ارمنی از وظایف نشریة پیمان و قابل ارج است، اما نه به بهای انتشار نوشته های بی تحقیق و آلوده کردن تاریخ ارمنیان ایران به اخبار بی پایه.

ارادتمند

محسن جعفری مذهب

8/2/1386

[2]  - همانجا